خدمات ریشه بافی و شیرازه بافی جزو خدمات رفوگری یک قالیشویی تخصصی به حساب می‌آیند. فرآیند ریشه بافی و شیرازه بافی معمولا برای فرش‌هایی استفاده می‌شوند که دچار پوسیدگی، ساییدگی یا بیدزدگی شده‌اند. پروسه‌ی ریشه بافی و شیرازه بافی بسته به نوع فرش‌ها و البته نوع آسیب وارد شده به آنها متفاوت است.

امور ریشه بافی و شیرازه بافی به ترتیب مربوط به ترمیم کناره‌های عرضی و طولی فرش هستند. بررسی تخصصی نوع بافت فرش، یک امر ضروری در پروسه‌ی ریشه بافی و شیرازه بافی به حساب می‌آید.

 

ریشه بافی چیست و چگونه انجام می‌شود؟

به مجموعه عملیاتی که برای به وجود آوردن ریشه‌ی کناره‌ی عرضی فرش صورت می‌گیرد، ریشه بافی می‌گویند. اگر به بافت و طرح فرش پهن شده در منزل خودتان توجه کرده باشید، ابتدا و انتهای آن بافتی متفاوت می‌بینید که به آن ریشه یا چله فرش می‌گویند. ریشه فرش در واقع همان نقطه‌ی شروع و پایان بافت آن است. ریشه نخ‌هایی هستند که توسط هنرمند قالیباف یا ماشین بافت فرش به دار قالی متصل می‌شوند. در بسیاری از قالی‌های دستباف که به صورت هنرمندانه طراحی شده‌اند، فرد بافنده‌ی قالی در انتها ریشه‌ها را با طرح‌های متفاوت به هم گره می‌زند؛ از همین رو ریشه‌ی قالی‌ها بخشی از طراحی و زیبایی آنها به حساب می‌آیند. در بسیاری از آسیب‌های وارد شده به فرش، ریشه دچار پوسیدگی یا ساییدگی می‌شود که در اغلب موارد هم ریشه‌های آسیب‌دیده غیر قابل ترمیم هستند و می‌بایست یک ردیف ریشه‌ی جدید برای قالی ایجاد کرد.

ریشه بافی

در پروسه‌ی ریشه بافی، ابتدا ریشه‌ی پوسیده شده یا ساییده شده از بافت فرش جدا می‌شود. بیرون کشیدن ریشه‌های آسیب دیده فرش از بافت پایه، معمولا با بهره‌گیری از درفش رفوگری انجام می‌شود. در نظر بگیرید که بیرون کشیدن ریشه از بافت یک امر بسیار تخصصی است که نیاز به دقت فراوان دارد. زیرا در صورتی که ریشه به درستی بیرون کشیده نشود، ممکن است به بافت اصلی فرش آسیب جدی وارد کند و در برخی اوقات باعث پارگی فرش شود. البته ناگفته نماند که در برخی اوقات مانند زمانی که ریشه دچار بیدزدگی می‌شود، رفوگر به ناچار بخشی از بافت قالی را هم همراه با ریشه‌ی آن از کل فرش جدا و نقش آن را بازطراحی می‌کند. پس از جدا کردن ریشه آسیب‌دیده، رفوگر با بهره‌گیری از سوزن ابتدا سر نخ‌های سفید را به بافت اصلی فرش متصل می‌کند. این نخ‌ها قرار است ریشه‌ی جدید فرش را به وجود بیاورند. رفوگر نخ‌ها را به تارهای یک دار قالی متصل می‌کند تا ریشه قالی شکل بگیرد. در فرآیند ریشه بافی معمولا از دار قالی افقی استفاده می‌کنند؛ زیرا در این حالت استفاده از چاقوی رفوگری بسیار آسان‌تر است. معمولا برای برش ریشه قالی و یک‌دست کردن تمام نخ‌ها با هم از چاقوی بافت استفاده می‌کنند؛ البته این موضوع ارتباط مستقیم با نوع طرح ریشه و همچنین تصمیم رفوگر دارد. پس از چیدن نخ‌های ریشه از دار قالی، ریشه‌های جدید باید به بخش قالیشویی منتقل شوند و با استفاده از آب مورد شستشو قرار گیرند. این عمل باعث می‌شود ریشه حالت خشک خود را از دست بدهد.

در فرآیند ریشه بافی معمولا از دار قالی افقی استفاده می‌کنند؛ زیرا در این حالت استفاده از چاقوی رفوگری بسیار آسان‌تر است.

شیرازه بافی چیست و چه تفاوتی با ریشه بافی دارد؟

به فرآیند گره زدن کناره‌های طولی فرش، شیرازه بافی می‌گویند. همانطور که پیش‌تر گفتیم در کناره‌های عرضی یک فرش ایرانی شاهد ریشه‌ یا چله قالی هستیم؛ اما در کناره‌های طولی شیرازه قرار دارد. شیرازه نوعی بافت مستحکم است که اجازه نمی‌دهد تار و پود قالی از کناره‌ها گسسته شود. فرآیند شیرازه بافی پس از ریشه بافی صورت می‌گیرد و به نوعی آخرین مرحله از بافت یک قالی به حساب می‌آید. شیرازه توسط گره زدن متداول بافت قالی در کناره‌های آن بوجود می‌آید. شیرازه بافی بسته به نقشه‌ی قالی به صورت‌های متفاوت قابل انجام است.