شستشوی فرش دستباف در قالیشویی با بازدید و تست رنگ، خاکگیری ملایم، شستشو با شویندههای مخصوص الیاف طبیعی و برسکشی کنترل شده انجام میشود. در پایان، فرش به صورت کامل آبکشی و در سالنهای بدون نور مستقیم با دمای کنترل شده خشک میگردد تا بافت و رنگ آن آسیب نبیند. یکی از ارزشمندترین داراییهای هر خانه ایرانی، فرش دستبافت است. این اثر هنری حاصل ماهها یا سالها تلاش بافندگان بوده و در هر گرهی آن، هویت و فرهنگ نهفته است. همین ظرافت و ارزش در فرشهای دستبافت باعث میشود که شستشوی فرش دستبافت یک فرایند بسیار تخصصی و حساس محسوب شود؛ چرا که استفاده از روشهای غیر علمی میتواند به راحتی رنگهای فرش را جابهجا کرده و به تار و پود آن آسیب بزند. اگر علاقهمندید با روش شستن فرش دستبافت در یک قالیشویی معتبر آشنا شوید، در ادامه با ما همراه باشید.
چرا شستن فرش دستباف نیاز به دقت دارد؟
فرش دستبافت با الیاف طبیعی نظیر پشم، کرک، ابریشم و یا ترکیبی از آنها بافته میشود. این الیاف در برابر رطوبت، مواد شوینده و فشار مکانیکی رفتار متفاوتی از خود نشان میدهند و واکنش آنها با فرشهای ماشینی یکسان نیست. در ادامه، دلایلی که اهمیتِ دقت در شستشوی فرش دستبافت را نشان میدهد بررسی میکنیم:
احتمال رنگ دادن و تداخل رنگها
بسیاری از رنگهای طبیعی یا گیاهی در مقابل شویندههای قوی یا آب با دمای نامناسب واکنش نشان میدهند؛ به همین خاطر فقط مراکز قالیشویی معتبر و متخصص میتوانند پیش از شستشو تست رنگ انجام دهند و فرش را به بهترین شکل ممکن بدون آسیبدیدگی تمیز کنند.
ظرافت تار و پود و احتمال سست شدن بافت
فشار بیش از اندازه برسها یا استفاده از دستگاههای غیر استاندارد میتواند منجر به شل شدن بافت فرش یا حتی پاره شدن آن شود. در قالیشوییهای معتبر به ظرافت تار و پود فرش دستبافت اهمیت میدهند و بر این مبنا بهترین روش را برای شستشو انتخاب خواهند نمود.
حساسیت فرشهای ابریشمی و نیمهابریشمی
فرشهای دستبافت در برابر رطوبت و نور مستقیم بسیار آسیبپذیر هستند و کوچکترین اشتباه میتواند به بافت این فرشها آسیبهای جبرانناپذیری وارد نماید. با توجه به این موضوع، فرشهای ابریشمی و نیمه ابریشمی نیازمند شستشوی ملایم و خشک کردن به روش اصولی خواهند بود.
ارزش مادی و معنوی بالا
همانطور که گفتیم میزان حساسیت این فرشها بسیار بالاست و کوچکترین خطا میتواند خسارات زیادی به این اثر هنری وارد نماید؛ در نتیجه برای جلوگیری از کاهش ارزش هنری و آسیبهایی مثل کج، کمرنگ و زبر شدن پرز فرش بهتر است که آن را به قالیشویی بسپارید.
بهترین قالیشویی رشت : قالیشویی بیستون
مراحل استاندارد قالیشویی برای فرش دستباف
در یک قالیشویی حرفهای، فرش دستبافت طی 4 مرحله استاندارد شستشو میشود:
1. بازدید اولیه فرش و تست رنگ آن
در ابتدا کارشناسان وضعیت فرش را از لحاظ میزان گردوغبار، لکهها، پوسیدگی، پارگی، سفتی ریشهها و احتمال رنگ دادن مورد بررسی قرار میدهند. تست رنگ از جمله اصلیترین اقدامات محسوب میشود؛ چرا که اگر فرش احتمال رنگدهی داشته باشد، روش شستشوی آن تغییر پیدا خواهد نمود.
2. خاکگیری اصولی فرش بدون آسیب
یکی از علل اصلی آسیبدیدگی فرش دستبافت خاکگیری نادرست آن است. در یک روش استاندارد از تجهیزات ملایم و بدون ضربه زدن به فرش استفاده شده تا گردوغبار از عمق الیاف فرش خارج گردد. انجام این مرحله باعث میشود که فرایند شستشو با کیفیت بهتری صورت گرفته و لکهها بهتر از بین بروند.
3. شستشوی کنترل شده با استفاده از مواد متناسب با الیاف طبیعی
در مرحله سوم بر اساس جنس فرش اعم از پشم، ابریشم یا کرک از شویندههای ملایم و ph کنترل شده استفاده خواهد شد. همچنین، آب با دمای مناسب و فشار تنظیم شده روی فرش جریان پیدا کرده و برسکشی به شیوهای استاندارد صورت خواهد گرفت.
4. آبکشی کامل فرش و خشک کردن آن در شرایط استاندارد
بعد از شستشو، فرش باید به طور کامل آبکشی شود تا هیچگونه ماده شویندهای باقی نماند؛ چرا که باقی ماندن مواد میتواند منجر به زبری یا کدر شدن رنگهای فرش شود. همچنین، خشک کردن نیز در سالنهای مجهز و بدون تابش مستقیم نور خورشید صورت گرفته تا فرش دچار کجی، موجدار شدن یا کمرنگی نشود. جریان هوای کنترل شده بهترین شرایط برای خشک کردن فرش به حساب میآید.
تفاوت شستشو برای فرش ماشینی vs فرش دستباف
به طور معمول فرایند شستشوی فرش ماشینی در مقایسه با فرش دستبافت سادهتر است؛ چرا که الیاف مصنوعی نظیر پلی استر یا اکریلیک نسبت به رطوبت و شویندهها مقاومت بیشتری دارند. در مقابل، فرش دستبافت شرایط ویژهای خواهد داشت. در جدول زیر، به بررسی تفاوت شستشوی فرش ماشینی و دستبافت میپردازیم:
| ویژگی | فرش ماشینی | فرش دستباف |
| نوع الیاف | مصنوعی، مقاوم | طبیعی، حساس |
| احتمال رنگدادگی | بسیار کم | بالا، نیازمند تست رنگ |
| تحمل فشار برس | زیاد | کم (نیاز به فشار کنترلشده) |
| روش خشککردن | معمولاً سریع | خشککردن با کنترل دما و نور |
| حساسیت به مواد شوینده | کم | بسیار زیاد |
روشهای جایگزین و موارد ممنوع
گاهی اوقات برای کاهش آسیب و کنترل بهتر شرایط ممکن است که از یک سری روش جایگزین برای شستشوی فرش دستبافت استفاده شود. یکی از این روشها کفشویی ملایم است که عمدتاً برای فرشهای ابریشمی یا بسیار نفیس مورد استفاده قرار میگیرد. در این روش به جای غوطهور کردن کامل فرش در آب، فقط از کف رقیق و اسفنج نرم استفاده میشود تا الیاف حساس فرش در معرض رطوبت زیاد قرار نگیرد. علاوه بر این، لکهبری تخصصی پیش از شستشو روشی مناسب برای از بین بردن لکههایی نظیر چای، روغن یا رنگ است. استفاده از مواد لکهبر کنترل شده از پخش شدن لکهها در مراحل بعدی جلوگیری خواهد نمود.
در مقابل، برخی از روشها برای فرشهای دستبافت به طور کل ممنوع هستند. به عنوان مثال روش شستشوی خشک (Dry Cleaning) به علت ترکیبات شیمیایی قوی، میتواند با الیاف طبیعی واکنش نشان داده و به رنگ و بافت فرش آسیب جدی وارد نماید. همچنین، استفاده از سفیدکنندهها و شویندههای بسیار قوی نیز میتواند منجر به سوختگی رنگ، کدر شدن و زبری الیاف شود. خشک کردن زیر نور مستقیم خورشید یا روی شوفاژ و شستشوی خانگی با استفاده از برس زبر و آب داغ نیز خطرناک است.
نکات پیش از تحویل فرش به قالیشویی
قبل از انتخاب قالیشویی باید چند پرسش مهم را مطرح کنید تا مطمئن شوید که فرش قرار است در یک شرایط استاندارد شستشو شود:
- آیا برای فرشهای دستبافت تست رنگ انجام میدهید؟ (این تست نشان میدهد که قالیشویی اصولی عمل میکند.)
- از چه نوع شویندههایی استفاده میکنید؟ (مواد شوینده باید ملایم، مخصوص الیاف طبیعی و دارای ph کنترل شده باشند.)
- خشککردن چگونه انجام میشود؟ (سالن خشککن استاندارد باید بدون آفتاب مستقیم باشد.)
- آیا ضمانت سلامت فرش پس از شستشو داده میشود؟ (قالیشویی معتبر مسئولیت هرگونه آسیب احتمالی را میپذیرد.)
- آیا خدمات ترمیم (رفوگری، رفع پوسیدگی، محکمکاری) ارائه میکنید؟ (بررسی اولیه نیاز به رفو را مشخص خواهد کرد.)
- زمان تحویل و بازگرداندن فرش چقدر است؟ (نگهداری بیش از حد در محیط نامناسب ممکن است به فرش آسیب بزند.)
- روش آبکشی و میزان فشار دستگاه چگونه است؟ (فرشهای دستباف باید با فشار کنترل شده شسته شوند.)
جمعبندی
در نهایت، شستشوی فرش دستبافت یک فرایند بسیار حساس بوده که فقط باید توسط قالیشوییهای متخصص و مجهز انجام شود. الیاف طبیعی این فرشها در برابر فشار، رطوبت و مواد شوینده واکنش متفاوتی نشان میدهند و کوچکترین خطا نیز میتواند ارزش هنری و مادی فرش را تحت تأثیر قرار دهد. فراموش نکنید که فرش دستبافت نه تنها یک وسیله مصرفی در منزل بلکه یک اثر هنری ماندگار است که باید از آن حفاظت شود.
سوالات متداول
۱. آیا شستشوی خانگی برای فرش دستباف امکانپذیر است؟
خیر، به دلیل حساسیت بالا، شستشوی خانگی توصیه نمیشود و احتمال رنگ دادن و آسیب به بافت بسیار زیاد است.
۲. بهترین فصل برای شستن فرش دستباف کدام است؟
معمولاً فصلهای معتدل مانند بهار و پاییز مناسبترند، زیرا قالیشوییها سرعت خشککردن کنترلشده بهتری دارند.
۳. آیا برای فرشهای ابریشمی روش شستشو متفاوت است؟
بله، فرش ابریشمی نیازمند روشهای بسیار ملایم مانند کفشویی و خشککردن غیرمستقیم است.